Ze hebben bijna geen tijd meer. Wetenschappers in de Democratische Republiek Congo en Oeganda haasten zich om experimentele medicijnen en vaccins te testen. Het doelwit is Ebola Bundibugyo, een zeldzame variant die zich snel verspreidt. Er bestaan geen goedgekeurde behandelingen voor. Geen goedgekeurde vaccins.
Op 17 mei laten de Amerikaanse CDC-gegevens 336 vermoedelijke gevallen zien. 88 mensen zijn omgekomen.
Een door de Wereldgezondheidsorganisatie gesponsord onderzoek is in behandeling. Het wacht op groen licht van de regeringen van de DRC en Oeganda. Ze willen twee dingen testen: behandelingen en mogelijk een bestaand vaccin bedoeld voor een andere Ebola-soort.
Snelheid boven precisie
“Ik denk dat we ons op een heel goede plek bevinden om deze proeven snel te lanceren”, zegt Amanda Rojek. Ze werkt aan de Universiteit van Oxford. Onderdeel van het WHO-team. Dag en nacht werken.
Rojek richt zich op twee onderzoekstherapieën. Beide richten zich op filovirussen – de familie waartoe ook Ebola en Marburg behoren.
De eerste is remdesivir. Gemaakt door Gilead in Californië. Een breedwerkend antiviraal middel. We hebben het eerder gezien. Getest tegen Ebola in Zaïre tijdens de uitbraak van 2018-2019. Gebruikt tegen SARS-CoV-2 met bescheiden resultaten tijdens de pandemie. Geen wondermiddel, maar bekend terrein.
De tweede is MBP134. Van Mapp Biopharmaceuticals. Het is een cocktail van twee antilichamen. Ze herkennen diverse Ebola-stammen. Deze kreeg aandacht tijdens de Ebola-uitbraak in Sudan in 2022 in Oeganda. Maar toen was het geen proces. Het was ‘compassionate use’. Stervende patiënten kregen het medicijn buiten de standaardprotocollen om. Heeft het gewerkt? Moeilijk te zeggen. Te veel variabelen.
Apen en hoop
Dieren vertellen echter een ander verhaal.
Thomas Geisbert is viroloog bij UTMB. Hij kijkt naar de apengegevens. MBP134 presteerde goed. In 2019 besmette zijn team zes apen met Bundibugyo. Ze vertoonden koorts en werden ziek. Vijf herstelden volledig na de behandeling. Eén stierf.
“Het is een echt therapeutisch middel. We hebben het tegen Bundibugyu gebruikt en het werkt fantastisch”, zegt Geisbert. “Je kunt wachten tot ze erg ziek zijn.”
Dat doet ertoe. Bij echte uitbraken komen patiënten naar klinieken terwijl ze al verschrikkelijk zijn. MBP138 bootst dat scenario na. Plannen om zowel remdesivir als MBP134 te testen in deze aanhoudende crisis zijn logisch, voegt hij eraan toe. Mapp heeft genoeg doses voor een proef. De Amerikaanse overheid bezit ze hoe dan ook, via BARDA. Larry Zeitlan, CEO van Mapp, bevestigt dat de supply chain er klaar voor is.
Het vaccinprobleem
Vaccins? Niet zo eenvoudig. De opties zijn klein.
Geisbert heeft een experimenteel vaccin tegen Bundibugyo. Het beschermt apen voor en na blootstelling. Geweldige theorie. Slechte timing. Het is momenteel niet beschikbaar voor proeven op mensen.
Ambtenaren kijken dus naar Ervebo. Het enige goedgekeurde Ebola-vaccin. Het verpletterde de Zaïre-stam in West-Afrika van 2014 tot 2016. De Africa Centers for Disease Control overwegen een proef. Zal het hier lukken?
“Het is een beetje een muntje”, zegt Geisbert.
Misschien. In 2011 zag het team van Geisbert enige kruisbescherming. Drie van de vier tegen Zaïre gevaccineerde apen verzetten zich tegen Bundibugyu. Maar er is een addertje onder het gras. De apen die in dat onderzoek zijn gebruikt, worden niet volledig gedood door Bundibugyu in het laboratorium. De resultaten zijn duister. Geisbert vermoedt dat Ervebo hier misschien wel 50% effectief is. Op zijn best.
Als deze epidemie voortduurt, zullen er genoeg mensen meedoen om het zeker te weten. Maar onderzoekers hopen dat daar snel een einde aan komt.
Het is heel vroeg. Dingen veranderen snel. We wachten gewoon op de gegevens, in de hoop dat het genoeg is, en vragen ons af of deze arriveren voordat de volgende zaak zich voordoet.
