Niedawny maraton londyński był historycznym punktem zwrotnym w biegach długodystansowych. Trzej elitarni sportowcy – Kenijczyk Sabastian Save, Etiopczyk Yomif Kejelcha i Tigist Assefa – pobili rekordy w czasach, które wydają się niemal nadludzkie. Co najważniejsze, zarówno Save, jak i Kejelcha dotarli do mety w niecałe dwie godziny, co kiedyś wydawało się niemożliwe.
Chociaż ich sprawność fizyczna jest niezaprzeczalna, ogólny wybór obuwia – Adidas Adizero Adios Pro Evo 3 – wywołał gorącą debatę na temat roli technologii we współczesnym sporcie.
Anatomia „super tenisówek”
Adizero Adios Pro Evo 3 nie przypominają tradycyjnych butów sportowych. Ich konstrukcja wydaje się niecodzienna, a nawet niewygodna dla każdego, kto nie jest zawodowym maratończykiem. But ma grubą, bardzo amortyzowaną podeszwę zewnętrzną w połączeniu z zakrzywioną płytką węglową, która nadaje mu kształt przypominający fotel bujany.
Za tym projektem stoją dwa główne cele inżynieryjne: redukcja masy i odzyskiwanie energii.
- Ultralekka pianka: Warstwa środkowa wykonana jest ze specjalistycznej pianki, która zapewnia maksymalną amortyzację, jednocześnie utrzymując wagę buta na absolutnym minimum.
- Płytka węglowa: Ta wewnętrzna płytka tworzy „pochylenie do przodu”, w naturalny sposób przesuwając chód biegacza w kierunku przedniej części stopy.
- Wydajność przedniej części stopy: Zachęcając biegaczy do unikania uderzeń piętą, but minimalizuje „siły oporu”. Lądowanie na pięcie może wytworzyć odwrotny pęd, co powoduje marnowanie energii; Korzystanie z przedniej części stopy pozwala na płynniejsze i bardziej efektywne przekazywanie mocy.
Efekt „sprężyny”: fizyka w ruchu
Według Daniela Liebermana, profesora nauk biologicznych na Uniwersytecie Harvarda, buty te działają zasadniczo jako zewnętrzna pomoc mechaniczna.
„Zwiększają nośność sprężyny w nodze, zasadniczo dodając sprężynę bezpośrednio do stopy” – wyjaśnia Lieberman.
Kiedy biegacz uderza o ziemię, połączenie pianki i płyty węglowej magazynuje energię sprężystą. Gdy stopa się unosi, materiał odzyskuje swój kształt, „wypychając” biegacza z powrotem do następnego kroku. Eksperci uważają, że ta technologia może pomóc sportowcom zużywać 4–6% mniej energii na każdy krok. W wyścigu tak wyczerpującym jak maraton to dodatkowe paliwo często może zadecydować o różnicy między rekordem świata a średnim finiszem.
Technologia a osiągnięcia człowieka
Szybka poprawa wyników w maratonach rodzi trudne pytanie: Czy jesteśmy świadkami ewolucji osiągnięć człowieka czy ewolucji lepszego sprzętu?
Chociaż czasy maratonu stale spadają od czasu sformalizowania trasy w 1921 r., obecne przyspieszenie jest bezprecedensowe. Postęp ten jest wynikiem splotu kilku czynników:
1. Buty zaawansowane: Zaawansowany technologicznie zwrot energii.
2. Lepsze odżywianie: Bardziej skuteczne strategie uzupełniania energii podczas wyścigów.
3. Ćwiczenia naukowe: Bardziej złożone metody adaptacji fizjologicznej.
4. Zmiana psychologiczna: „Wiara”, że takie prędkości są osiągalne.
Ta konfrontacja powoduje filozoficzny rozłam w świecie sportu. Niektórzy eksperci twierdzą, że chociaż sportowcy są nadal wyjątkowi, sport wkroczył w erę wydajności „dzięki technologii”. Oznacza to odejście od epok historycznych, kiedy o sukcesie decydowały niemal wyłącznie biologia i siła woli.
Nowy standard doskonałości
Pomimo debaty na temat „dopingu mechanicznego” czy przewagi technologicznej, jedno jest pewne: poprzeczka ludzkiej wydajności została podniesiona wyżej. Brad Wilkins, dyrektor Laboratorium Badań nad Wydajność na Uniwersytecie Oregon, sugeruje, że wynik poniżej dwóch godzin staje się nowym standardem na poziomie elitarnym.
W miarę jak Adidas i inni producenci będą udoskonalać swoje projekty aż do nanogramów, granica między ludzką wydajnością a geniuszem inżynierii będzie się coraz bardziej zacierać.
Wniosek: pojawienie się „super butów do biegania” zasadniczo zmieniło fizykę biegania, zapewniając oszczędność energii, która pomaga sportowcom pokonać długotrwałe bariery fizjologiczne.
