Je hebt waarschijnlijk een woord gehoord dat gloednieuw aanvoelde. Het paste perfect bij je zin. Het legde een specifieke stemming of moment met nauwkeurige nauwkeurigheid vast. Dan, zes maanden later, kun je dat woord nergens anders meer vinden. Dat is een nonce-woord.
Dit zijn termen die voor een enkele gelegenheid zijn gemaakt. Ze bestaan om een communicatieprobleem op dit moment op te lossen. Het is niet de bedoeling dat ze lang meegaan.
De definitie is strikt. Een nonce-woord wordt blijkbaar bedacht en gebruikt voor een bepaalde gelegenheid. Het is een taalkundige snelle oplossing.
Het lot van verzonnen woorden
Hier is het verschil tussen een nonce-woord en een portmanteau. Mensen verwarren de twee vaak omdat het bij beide om het verzinnen van termen gaat.
Een portmanteau-woord combineert twee bestaande woorden tot één. ‘Smog’ is rook en mist. “Brunch” is ontbijt en lunch. Deze blijven hangen. Ze komen in het woordenboek. Ze worden onderdeel van algemeen gebruik.
Een nonce-woord doet dit niet. Het blijft geïsoleerd. Het zou in één boek kunnen voorkomen. Het kan in één toespraak verschijnen. Het wordt nooit overgenomen door de bredere cultuur.
Lewis Carroll staat hier bekend om. Zijn gedicht “Jabberwocky” uit 1871 staat er vol mee. Woorden als ‘slithy’ of ‘mimsy’ klinken echt. Ze voelen zich betekenisvol in de context. Maar niemand zegt ze vandaag de dag nog. Ze dienden hun doel in het gedicht. Toen vervaagden ze.
James Joyce ging verder. Zijn roman Finnegans Wake uit 1939 is een mijnenveld van deze termen. Hij vond de taal uit die paste bij de dromerige stroom van het verhaal. Deze woorden verlieten de pagina niet. Ze bleven gevangen in de experimentele stijl van Joyce.
Waarom schrijvers tijdelijk taalgebruik gebruiken
Je zou je kunnen afvragen waarom iemand de moeite neemt om woorden te maken die nooit zullen worden hergebruikt. Het antwoord is specificiteit.
De standaardtaal kent hiaten. Soms heb je een woord nodig voor een heel specifiek gevoel. Je moet een sensatie beschrijven die geen naam heeft. Het bedenken van een term lost dit onmiddellijk op.
Het creëert een unieke stem. Het zorgt ervoor dat een stuk schrijven fris aanvoelt. Het dwingt de lezer om op een andere manier met de tekst om te gaan.
Maar er zijn kosten aan verbonden. Het woord sterft samen met de tekst. Het biedt geen blijvend nut. Het is een eenmalig hulpmiddel.
Hoe je een Nonce-woord kunt herkennen
Je kunt een nonce-woord herkennen aan het ontbreken van een voetafdruk. Het komt niet voor in standaardwoordenboeken. Je zult het niet in een thesaurus vinden. Het wordt niet gebruikt in andere boeken of artikelen.
Als u een nieuw woord ziet en het aannemelijk lijkt, controleer dan het gebruik ervan.
– Wordt het in andere contexten gebruikt?
– Gebruiken andere auteurs het?
– Staat het vermeld in de belangrijkste lexicons?
Als het antwoord nee is, is het waarschijnlijk een nonce-woord. Het is voor dat moment gemaakt. Het maakt geen deel uit van de levende taal.
Dit is iets anders dan jargon. Het jargon evolueert. Het verspreidt zich. Het verandert de betekenis. Het leidt een eigen leven. Een nonce-woord heeft er geen. Het is een geest. Het verschijnt en verdwijnt.
De waarde van taalkundige ephemera
We doen tijdelijke taal vaak af als waardeloos. Dit is een vergissing. Het laat zien hoe flexibel Engels kan zijn. Het bewijst dat we in een mum van tijd oplossingen kunnen bedenken voor complexe ideeën.
