Hij was een man van het boek, lang voordat boeken goedkoop waren.
William Salesbury, geboren rond 1520 in Cae Du, Llansannan, Wales, bracht zijn leven door met het najagen van woorden. Hij stierf rond 1584 in Llanrwst, Denbighshire. Maar hij liet iets achter dat hem eeuwenlang overleefde.
De meeste mensen kennen hem om twee dingen. Een woordenboek. En een vertaling van het Nieuwe Testament.
Beide waren enorme ondernemingen. Beiden waren primeurs.
Het eerste Welsh-Engelse woordenboek
Denk na over het probleem. U wilt Welsh naar het Engels vertalen. Maar de talen sluiten niet netjes op elkaar aan. Structuren verschillen. Idiomen lopen uiteen.
Salesbury somde niet alleen woorden op. Hij bouwde een brug.
Zijn Dictionary in Englyshe and Welshe verscheen in 1547. Het was het eerste werk in zijn soort. Het gaf Engelssprekenden een manier om Welsh te begrijpen. En het gaf Welsh-sprekers een spiegel om te zien hoe hun taal er van buitenaf uitzag.
In 1877 verscheen een facsimile-uitgave. Tegen die tijd was het origineel al een historisch artefact. Maar de inspanning bleef relevant. Het bewees dat vertalen niet alleen maar om het wisselen van woorden ging. Het ging om het behouden van betekenis.
Drukgeschiedenis in Wales
Hij stopte niet bij woordenboeken.
Omstreeks 1546 gaf hij Oll Synnwyr Pen Kembero Ygyd uit. De titel vertaalt zich naar ‘Het hele gevoel van het hoofd van een Welshman’. Het was een verzameling Welshe spreekwoorden.
Misschien.
Historici zijn er niet zeker van. Sommigen noemen het mogelijk het eerste boek dat in het Welsh is gedrukt. Anderen aarzelen. Maar het onderscheid doet er niet zoveel toe als het feit dat het bestond. Het toonde aan dat Welsh niet alleen een gesproken taal was. Het was een geschreven cultuur. Eén die de moeite waard is om in inkt te bewaren.
De vertaling van het Nieuwe Testament
Toen kwam de grote. 1567.
Salesbury vertaalde het Nieuwe Testament in het Welsh. Hij deed het niet alleen. Hij werkte samen met Richard Davies, de bisschop van St. David’s. Davies was gevestigd in Abergwili, Carmarthenshire.
Zij baseerden hun vertaling op de Griekse versie. Niet de Latijnse Vulgaat. Geen Engelse tussenpersoon. Ze gingen regelrecht naar de bron.
Waarom maakt dat uit?
Omdat het de manier veranderde waarop Welshe sprekers toegang kregen tot de Schrift. Het maakte de tekst native. Het stelde mensen in staat hun eigen taal te lezen en zich verbonden te voelen met de oorspronkelijke boodschap. Het was niet alleen religieus. Het was cultuurbehoud.
Waarom hij er vandaag toe doet
We leven in een wereld van instantvertaling. Apps doen het werk in enkele seconden. Maar het werk van Salesbury duurde jaren. Er was samenwerking voor nodig. Er was een diepgaande kennis van beide talen voor nodig.
Zijn woordenboek was niet alleen een referentie. Het was een daad van verzet tegen taalerosie.
Zijn vertaling was niet alleen een religieuze tekst. Het was een verklaring dat Welsh thuishoorde in het rijk van het heilige en het wetenschappelijke.
Hij bracht het grootste deel van zijn leven door in Llanrwst. Antiquarische bezigheden. Botanische studies. Literair werk. Hij was een man met vele interesses. Maar de taal was zijn anker.
Zonder hem zou Welsh wellicht meer van zijn geschreven stem hebben verloren. Zonder hem zouden Engelstaligen wellicht langer moeite hebben gehad om het te begrijpen
