De dolk ziet er ceremonieel uit. Goud. Lapis lazuli. Mooi. Gevonden in het graf van prinses Ita in Dahshur bij Caïro. Het is ongeveer 4000 jaar oud en dateert uit ongeveer 1900 v.Chr.
Historici hebben het altijd een rekwisiet genoemd. Een symbolisch geschenk voor het hiernamaals. Geen wapen.
Een nieuwe studie zegt anders.
Zeinab Hashesh van de Beni-Suef Universiteit leidde een heronderzoek van stoffelijke resten die al meer dan een eeuw grotendeels genegeerd werden. Het doel? Om de botten zelf te lezen. Om te zien of de vrouwen die met deze glimmende voorwerpen begraven waren, ze ook daadwerkelijk gebruikten.
“De bevindingen dagen de traditionele opvatting uit dat elitevrouwen passief en sedentair waren. Ze waren opgeleid en krachtig.”
Het verandert het script.
Hoe botten het leven van een krijger onthullen
Het verhaal begint eind jaren tachtig van de negentiende eeuw. De Franse archeoloog Jacques de Morgan graaft de site op. Hij kijkt naar koning Hor. Hij kijkt even naar prinses Noub-Hotep. Maar hij slaat prinses Ita over. En haar zus Itaweret. En nog een vrouw wiens naam we zijn vergeten.
Al 130 jaar lang zitten hun stoffelijke resten in een doos. Vervolgens worden ze in 2020 gevonden in een kelder van het Cairo Museum. Herontdekt. Hashesh noemt deze tweede kans ‘osteobiografieën’: levensverhalen verteld door middel van botten.
Ze keek naar spieraanhechtingsplaatsen. De manier waarop botten krommen. Chemische sporen.
Prinses Ita vertoont tekenen van gewoontevastgrijpen. Sterke bevestigingspunten op de handen suggereren dat ze zware dingen vasthield, zoals dolken of knuppels. Vaak. Moeilijk.
Prinses Noub-Hotep is duidelijker. Haar handbeenderen buigen uniek. Hashesh noemt het een “boogschuttergreep”. Die ronding krijg je alleen als je lang aan een boogpees trekt.
Het lichaam van Itaweret vertelt een ander soort verhaal. Ze had een groot trauma aan haar ribben en voeten. Hoge impact. Hoog risico. Iemand die gevaarlijk leefde.
Waarom sceptici in plaats daarvan symboliek zien
Sébastien Viillotte van het Franse CNRS vindt dat we het rustiger aan moeten doen. Hij noemt de studie interessant, maar speculeert dat de conclusie van de krijgsraad nog niet solide genoeg is.
Pijlen gevonden in graven betekenen niet dat de persoon ze heeft neergeschoten. Niet automatisch. Vilotte wil meer gegevens. Concreet stelt hij voor om deze prinsessen te vergelijken met niet-elites uit dezelfde periode en regio. Hadden ze allemaal boogvingers? Of is het uniek voor royalty’s?
“Het biomechanische bewijs is beperkt”, zegt Viillotte. “Het presenteert één enkele interpretatie zonder kritische herbeoordeling.”
Redelijk.
Maar Hashesh duwt terug. Het scepticisme komt volgens haar voort uit een ‘al lang bestaande traditie’. Die traditie ging ervan uit dat wapens in vrouwengraven slechts stemmen waren voor het hiernamaals. Symbolisch.
Het baseerde zich op oude genderstereotypen. Het idee dat vrouwen geen krijgers waren.
Die visie is aan het veranderen. Of misschien heeft het eindelijk de botten ingehaald.
De rechtbank was gedisciplineerd. Deze vrouwen zaten niet op tronen te wachten op redding. Ze behandelden metaal. Ze trokken touwtjes.
Hoe ziet een boogvinger er eigenlijk uit onder een microscoop? Dat detail verandert de geschiedenis meer dan een gouden handvat ooit zou kunnen.
Het antwoord is ingewikkeld. En misschien beginnen we het nog maar net te lezen.
