Słynne makaki Maghrebu z Gibraltaru – jedyne dzikie małpy występujące w Europie – stosują niezwykłą taktykę przetrwania: jedzą ziemię. Nowe badania pokazują, że to zachowanie, zwane geofagią, jest bezpośrednią reakcją na dietę silnie zanieczyszczoną ludzkimi przekąskami.
Powstanie geofagii na Gibraltarze
Naukowcy z Uniwersytetu w Cambridge, kierowani przez antropologa biologicznego Sylvaina Lemona, formalnie udokumentowali przypadki makaków celowo zjadających ziemię, glinę i ziemię. Chociaż geofagia jest znana u niektórych gatunków ptaków i ludzi, to badanie jest pierwszym, które naukowo dokumentuje takie zachowanie u tych naczelnych.
Skala zjawiska jest imponująca. W ciągu ponad 612 godzin obserwacji w dziewięciu różnych lokalizacjach zespół zarejestrował:
– 46 indywidualnych przypadków geofagii.
– Udział co najmniej 44 różnych osób.
– Wzorzec, według którego takie zachowanie występuje częściej na Gibraltarze niż u innych gatunków naczelnych znanych z jedzenia gleby.
Dlaczego jedzą ziemię?
Badanie wskazuje na niepokojący związek między turystyką a zdrowiem naczelnych. Ponieważ Gibraltar jest głównym kierunkiem turystycznym, makakom często podaje się pożywienie zupełnie różniące się od ich naturalnej diety składającej się z owoców, nasion i warzyw.
W badaniu wskazano kilka kluczowych przyczyn takiego zachowania:
1. Brak równowagi żywieniowej
Niezdrowe jedzenie, które jest bogate w cukier, sól i tłuszcz, stanowi obecnie prawie 20 procent całkowitego czasu jedzenia małp. Ta dieta, „wysokokaloryczna, ale uboga w błonnik”, stanowi radykalne odejście od ich ewolucyjnych potrzeb biologicznych.
2. Samoleczenie i ochrona
Naukowcy uważają, że makaki wykorzystują glebę jako formę samoleczenia. Jedzenie gleby może służyć dwóm głównym celom:
– Ochrona żołądka: Gleba może pomóc złagodzić rozstrój żołądka spowodowany przez przetworzoną żywność.
– Bariera dietetyczna: Glina i ziemia mogą działać jako fizyczna bariera w przewodzie pokarmowym, zwalczając nudności i biegunkę.
– Uzupełnianie minerałów: wchłanianie przez glebę może dostarczyć organizmowi niezbędnych bakterii i minerałów, których brakuje w diecie bogatej w śmieciowe jedzenie.
3. Pułapki ewolucyjne
Atrakcyjność takiej żywności nie jest kwestią „wyboru”, ale kwestią biologii. Sylvain Lemon zauważa, że te same mechanizmy ewolucyjne, które sprawiają, że ludzie pragną wysokokalorycznych tłuszczów i cukrów (które pierwotnie pomagały naszym przodkom przetrwać okresy głodu), działają również u makaków. W środowiskach, w których stale dostępna jest niezdrowa żywność, te biologiczne impulsy wpędzają małpy w cykl złego odżywiania.
Związek z turystyką
Badanie wykazało, że geofagia występuje najczęściej na obszarach o dużej gęstości turystycznej. Wskazuje to na bezpośrednią korelację między obecnością człowieka a zmianami w zwyczajach żywieniowych makaków. Chociaż turyści w dalszym ciągu oferują małpom przekąski, te zmuszone są przystosować się do fizjologicznych konsekwencji diety, do strawienia której nie są ewolucyjnie przystosowane.
„Uważamy, że makaki zaczęły jeść ziemię, aby chronić swój układ trawienny przed działaniem tych przekąsek, które są bogate w energię, ale ubogie w błonnik” – mówi Sylvain Lemon.
Wniosek: makaki gibraltarskie wykorzystują geofagię jako desperacki biologiczny sposób radzenia sobie z zaburzeniami trawienia spowodowanymi przez ludzkie śmieciowe jedzenie. Uwydatnia to głęboki, często niezamierzony wpływ turystyki i dostępności pożywienia dla ludzi na zdrowie dzikiej przyrody.
