John Amos Comenius veranderde de manier waarop we over school denken. Deze Tsjechische opvoeder en religieus leider, geboren in 1592 in Nivnice, Moravië, heeft niet alleen het systeem aangepast. Hij brak het af en probeerde het beter op te bouwen. Zijn werk in Amsterdam, waar hij in 1670 stierf, liet een stempel achter dat nog steeds zichtbaar is in de klaslokalen.
De meeste mensen kennen hem omdat hij visueel leren stimuleert. Voor hem waren leerboeken muren van tekst. Comenius was het daar niet mee eens. Hij vond dat studenten moesten zien waar ze over leerden. Dit idee leidde in 1658 tot Orbis Sensualium Pictus. Het was een van de eerste geïllustreerde schoolboeken ooit gemaakt. Je hoeft niet ver te zoeken om de erfenis ervan te vinden. Elk wetenschappelijk leerboek met afbeeldingen is hem een schuld verschuldigd.
Het leren van talen was voor hem een ander slagveld. Hij schreef Janua Linguarum Reserata in 1631. De titel betekent ‘De open deur naar talen’. Dit leerboek leerde Latijn door nuttige feiten over de wereld te beschrijven. Het waren niet alleen grammaticaoefeningen. Het verbond taal met het echte leven. Het boek werd in 16 talen vertaald. Dat is enorm voor de 17e eeuw.
Comenius gaf de voorkeur aan het Latijn omdat het de sleutel tot de Europese cultuur was. Maar hij wilde niet dat studenten zonder reden regels uit het hoofd leerden. Hij legde de nadruk op het leren over dingen. Feiten. Concepten. De wereld om hen heen. Grammatica diende de betekenis. De betekenis diende de student. Deze aanpak was revolutionair. Het verlegde de focus van het uit het hoofd leren naar daadwerkelijk begrijpen.
Zijn methoden waren niet alleen theoretisch. Hij bracht ze in de praktijk. Hij wilde dat onderwijs toegankelijk zou zijn. Hij wilde dat het visueel was. Hij wilde dat het zinvol was. Daarom verkochten zijn boeken zo goed. Daarom wordt er nog steeds naar verwezen.
Scholen van vandaag onderwijzen misschien niet Latijn op de manier die hij voorstelde. Maar het instinct om afbeeldingen te gebruiken? Om woorden aan de werkelijkheid te koppelen? Dat is zijn vingerafdruk. Kijk eens naar een modern kinderboek. Waarschijnlijk staat het vol met illustraties. Het is waarschijnlijk eenvoudig. Het probeert waarschijnlijk de wereld uit te leggen, niet alleen de taal.
Comenius stierf in Amsterdam. Zijn ideeën niet. Ze verspreidden zich. Ze evolueerden. Ze bleven relevant.
We worstelen nog steeds met de manier waarop we les moeten geven. We discussiëren nog steeds over memoriseren versus begrijpen. We vragen ons nog steeds af of foto’s helpen of pijn doen. Comenius had antwoorden. Hij gebruikte ze. Wij kunnen dat ook.
De vraag gaat niet echt meer over Latijn. Het gaat om aandacht. Over betrokkenheid. Over leren beklijven. Comenius wist dat. Hij liet ons zien hoe.
Zijn leven eindigde in 1670. Zijn werk niet. Het is er nog steeds.
