Archeolodzy dokonali niesamowitego odkrycia w ruinach starożytnego egipskiego miasta: wewnątrz mumii znaleziono fragment Iliady Homera. Odkrycie zapewnia nowy wgląd w fuzję kulturową epoki grecko-rzymskiej oraz w jaki sposób literatura klasyczna została przystosowana do użytku w świętych obrzędach pogrzebowych.
Znalezisko literackie w kontekście pogrzebowym
Odkrycia dokonano w Oxyrhynchus, starożytnym ośrodku miejskim położonym około 200 km na południe od Kairu, nad brzegiem Nilu Bahr Youssef. Chociaż to stanowisko archeologiczne znane jest historykom z faktu, że od końca XIX wieku odnaleziono tu ogromną liczbę greckich papirusów, to szczególne znalezisko jest wyjątkowe.
Podczas badania mumii spoczywającej w drewnianym sarkofagu papirolog Lea Masza zidentyfikowała kawałek pergaminu umieszczony w jamie klatki piersiowej. Zamiast magicznych zaklęć czy modlitw religijnych, które zwykle spotyka się w takich pochówkach, fragment ten zawierał szczegółowy wykaz greckich statków. Lista ta dokładnie pokrywa się z opisem statków w Księdze II Iliady, który szczegółowo wymienia flotę udającą się do Troi.
Krzyżowanie kultur
Około 400 r. n.e. mi. region Oxyrhynchus stał się tyglem tradycji. Sam proces mumifikacji odzwierciedlał tę hybrydową tożsamość, łączącą wpływy egipskie, greckie i rzymskie:
- Baza egipska: Podstawowy proces pozostał tradycyjny – odwodnienie ciała solą sodową i owinięcie go lnianymi bandażami.
- Integracja grecko-rzymska: W przeciwieństwie do wcześniejszych metod, w których narządy umieszczano w oddzielnych słojach kanopskich, specjaliści zaczęli wypełniać brzuch i klatkę piersiową różnymi materiałami, w tym fragmentami papirusu zatopionymi w glinie.
Chociaż wcześniejsze znaleziska na miejscu sugerowały, że do mumifikacji używano tekstów greckich, fragmenty te miały niemal wyłącznie charakter „magiczny” – miały chronić zmarłego za pomocą zaklęć. Obecność świeckiego, fundamentalnego dzieła literatury greckiej oznacza ważną zmianę w naszym rozumieniu tego, jakie materiały uznano za godne umieszczenia w ciele.
Dlaczego to jest ważne?
Odkrycie to rodzi intrygujące pytania o status literatury klasycznej późnego antyku. Sugeruje to, że dzieła takie jak eposy Homera nie były czytane po prostu dla rozrywki lub edukacji, ale być może otaczano je takim szacunkiem, że używano ich w najświętszych rytuałach.
Główna zagadka pozostaje nierozwiązana: dlaczego wybrano właśnie ten fragment? Czy miało to na celu nadanie zmarłemu prestiżu bohatera, czy też fragment miał funkcję symboliczną związaną z podróżą w zaświaty – prawdziwe motywy działania starożytnych balsamistów nie są jeszcze znane.
„Prawdziwą nowością jest odkrycie papirusu literackiego, szczególnie w kontekście pogrzebowym” – powiedział Ignasi-Javier Adiego, dyrektor projektu Oxyrhynchus.
Wniosek
Odkrycie fragmentu Iliady w mumii uwydatnia głębokie przenikanie się kultur okresu grecko-rzymskiego, kiedy literatura klasyczna i tradycje pogrzebowe starożytnego Egiptu skrzyżowały się w nieoczekiwany sposób.
