Następnym razem, gdy nadejdzie burza śnieżna, nie przeklinaj śniegu, ale pomyśl o dziwnej matematyce, która wyjaśnia, dlaczego ktokolwiek w ogóle zawraca sobie głowę sprzątaniem gruzu. Pozornie prosty scenariusz – dwa samochody utknięte w śniegu, każdy z łopatą – ujawnia zaskakująco złożone pytanie o współpracę między ludźmi. Nie chodzi tylko o oczyszczanie dróg; chodzi o zrozumienie, dlaczego współpracujemy, podczas gdy czysty egoizm mówi nam, że nie powinniśmy.
Dylemat więźnia w zaspie śnieżnej
Sedno problemu tkwi w odmianie klasycznego dylematu więźnia w teorii gier. Dwie osoby muszą wybrać: współpracować dla obopólnych korzyści lub zdradzić drugą osobę dla osobistych korzyści. Jeśli obaj współpracują, rezultatem jest umiarkowany sukces dla obu. Jeśli jeden zdradzi, a drugi będzie współpracował, zdrajca odniesie duże zwycięstwo. Ale jeśli obaj zdradzą, wszyscy stracą.
Problem zaspy śnieżnej odnosi się do sytuacji z życia codziennego: dwóch kierowców, z których każdy jest w stanie wydostać się z zaspy za pomocą łopaty. Najbardziej samolubnym rezultatem jest przekonanie drugiego kierowcy, aby wykonał całą pracę i sam czerpał korzyści. Następną najlepszą rzeczą jest wspólne kopanie. Ale nawet jeśli sąsiad odmówi współpracy, i tak lepiej będzie, jak sam zaczniesz kopać – przynajmniej dotrzesz do celu.
Dlaczego nadal współpracujemy
Pomimo tej logiki ludzie współpracują znacznie częściej, niż przewiduje teoria gier. Eksperymenty pokazują, że scenariusz zaspy śnieżnej zapewnia lepszą współpracę niż dylemat więźnia, co sugeruje, że lepiej modeluje interakcje z życia codziennego. Dlaczego? W przeciwieństwie do dylematu więźnia, gdzie zdrada ma niewielki wpływ na zdrajcę, w sytuacji zaspy śnieżnej odmowa pomocy również spowalnia twój postęp.
Dzięki temu współpraca staje się atrakcyjniejsza. Badania pokazują, że obserwowanie współpracy innych (biedny-zdrajca-bogaty-współpracownik) zachęca do wzajemności. Jeśli Twoi sąsiedzi kopią, istnieje większe prawdopodobieństwo, że do nich dołączysz. To nie jest altruizm; jest to wykalkulowane posunięcie mające na celu obopólne korzyści.
Wielki obraz
Problem zaspy śnieżnej uwypukla zasadniczy paradoks: dobór naturalny sprzyja egoizmowi, ale w królestwie zwierząt i społeczeństwie ludzkim szeroko rozpowszechniona jest współpraca. Zrozumienie, w jaki sposób samolubni ludzie tworzą funkcjonalne społeczeństwa, jest kluczowym celem biologii ewolucyjnej i ekonomii behawioralnej. Takie proste modele pomagają naukowcom zgłębiać tę tajemnicę za pomocą matematyki, oferując wgląd w to, dlaczego współpracujemy, nawet jeśli nie jest to ściśle racjonalne.
Współpraca to nie tylko wybór moralny, ale także pragmatyczny. W sytuacji zaspy śnieżnej, podobnie jak w wielu innych aspektach życia, pomaganie innym często oznacza pomaganie sobie.
Następnym razem, gdy odkopiesz się przed śnieżycą, pamiętaj: nie chodzi tylko o śnieg. Opowiada o niewidzialnych siłach, które zmuszają nas do współpracy, nawet jeśli tego nie chcemy.
