Recente opgravingen op de archeologische vindplaats Gomolava in het noorden van Servië hebben een van de grootste bekende massagraven uit de ijzertijd blootgelegd, met daarin de overblijfselen van minstens 77 individuen. De slachtoffers, die meer dan 2800 jaar oud waren, waren overwegend vrouwen en kinderen, wat een verontrustende inkijk gaf in de wrede realiteit van het Europa uit de vroege ijzertijd. Deze ontdekking, gedetailleerd beschreven in Nature Human Behaviour, stelt de aannames over prehistorisch geweld ter discussie en suggereert een opzettelijke, rituele handeling die bedoeld is om de dominantie te laten gelden.
Onverwachte genetische diversiteit
In tegenstelling tot typische massagraven uit deze periode – die vaak de overblijfselen bevatten van nauw verwante individuen, wat duidt op familiale aanvallen – onthulde genetische analyse dat de slachtoffers in Gomolava grotendeels geen familie waren. Deze bevinding is belangrijk omdat ze de veronderstelling weerlegt dat deze sterfgevallen eenvoudigweg een bijproduct waren van oorlogvoering of plaatselijke conflicten. Onderzoekers vonden zelfs meerdere generaties terug geen bewijs van verwantschap, wat erop wijst dat de slachtoffers opzettelijk uit verschillende achtergronden waren geselecteerd.
Voornamelijk vrouwelijke en jonge slachtoffers
De demografische verdeling van het graf is opvallend: ongeveer 87% van de overledenen was vrouw, waarvan 40 kinderen tussen één en twaalf jaar oud, en nog eens 11 adolescenten. Er werden slechts 24 volwassenen en één baby (mannelijk) geïdentificeerd. Deze scheve verhouding suggereert dat de moorden niet willekeurig waren, maar eerder gericht waren op vrouwen en kinderen op een specifieke, doelgerichte manier.
Ritualistische behandeling van stoffelijke resten
Ondanks de gewelddadige sterfgevallen – die blijken uit tekenen van knuppel- en steekpartijen – werden de lichamen niet overhaast weggegooid. In plaats daarvan werden ze zorgvuldig begraven in een verlaten semi-ondergronds huis, vergezeld van offers. Naast de lijken werden bronzen sieraden, keramische vaten en de overblijfselen van een geslacht kalf gevonden, wat aantoont dat de daders opzettelijke tijd en moeite hebben besteed om de begrafenis te voltooien. Dit is ongebruikelijk voor prehistorische massagraven, waar plundering of onzorgvuldige verwijdering vaker voorkomt.
Symbolisch geweld en machtsdynamiek
Archeologen geloven dat de massamoord diende als een waarschuwing voor naburige gemeenschappen, wat duidde op dominantie over land en hulpbronnen. Het opzettelijk targeten van vrouwen en kinderen kan een berekende zet zijn geweest om de familielijnen te verbreken en rivaliserende groepen te verzwakken. De pure wreedheid in combinatie met de rituele behandeling suggereert een verlangen om niet alleen de oppositie te elimineren, maar ook om een duidelijke boodschap over de gevolgen van verzet te zenden.
Implicaties voor het begrijpen van het Europa uit de vroege ijzertijd
De bevindingen van Gomolava onderstrepen het extreme geweld dat gepaard ging met het herstel van de controle in de ijzertijd. In plaats van een chaotisch gevolg van oorlogvoering lijken deze moorden een zorgvuldig georkestreerde gebeurtenis te zijn geweest, bedoeld om concurrenten te destabiliseren en de macht te laten gelden. De ontdekking benadrukt een verontrustend patroon van systematisch geweld en herinnert ons eraan dat oude samenlevingen niet altijd werden gekenmerkt door vreedzaam samenleven.
Het massagraf in Gomolava dient als een huiveringwekkende herinnering dat zelfs in perioden van herstel en expansie geweld een opzettelijk instrument voor overheersing kan zijn, en een onuitwisbare stempel kan drukken op het landschap en de menselijke psyche.
