Tientallen jaren lang hebben scholen technologie zonder veel aandacht geïntegreerd, ervan uitgaande dat de voordelen ervan groter zijn dan de risico’s. Nu trekt een groeiend koor van neurowetenschappers en onderzoekers deze veronderstelling in twijfel, met het argument dat de haast om het onderwijs te digitaliseren de cognitieve ontwikkeling kan schaden. Jared Cooney Horvath, een neurowetenschapper en onderwijsconsulent, schetst dit argument in zijn nieuwe boek, The Digital Delusion, in navolging van soortgelijke zorgen die zijn geuit in The Anxious Generation van Jonathan Haidt. Het kernprobleem? Overmatige schermtijd, zelfs in onderwijsomgevingen, verstoort fundamentele leerprocessen.
De niet-geverifieerde belofte van EdTech
De integratie van technologie in scholen werd niet gedreven door rigoureuze tests of bewezen doeltreffendheid. In tegenstelling tot andere innovaties die waarde moeten aantonen vóór adoptie, kwamen digitale tools op de markt zonder duidelijke claims. Ontwikkelaars gaven openlijk toe dat ze onzeker waren over de impact ervan, maar scholen omarmden ze toch. Horvath wijst erop dat dit in schril contrast staat met de manier waarop andere producten geaccepteerd worden: “Als ik iets uitvond, moest ik je overtuigen. Dit [product] zal die vlek op je shirt verwijderen… Als je iets beloofde, moest je het waarmaken.” Digitale technologie beloofde dat niet, maar toch drong het door tot in de klaslokalen.
De cruciale rol van spelen en vroege ontwikkeling
De neurowetenschappen benadrukken het belang van ongestructureerd spelen voor een optimale hersenontwikkeling, vooral vóór de leeftijd van vijf jaar. Gedurende deze periode bevinden de hersenen zich in de ‘invoermodus’ en nemen ze zonder onderscheid informatie op. Het vroegtijdig introduceren van digitale gewoonten kan blijvende neurologische paden creëren die moeilijk te doorbreken zijn. Horvath waarschuwt dat het ontwikkelen van technologie-afhankelijk gedrag vóór de leeftijd van vijf jaar consequenties op de lange termijn kan hebben: “Als je je kind al vóór de leeftijd van vijf jaar verslaafd hebt gemaakt, wees dan voorzichtig. Ik weet niet wat dat gaat betekenen als het ouder wordt.” Dit komt doordat de hersenen rond de leeftijd van vijf jaar een ‘lockdown’ ondergaan, waardoor patronen die in de vroege kinderjaren zijn ontstaan, worden versterkt.
De superioriteit van traditionele leermethoden
Terwijl sommige docenten pleiten voor de integratie van AI en digitale tools om leerlingen voor te bereiden op een door technologie aangedreven personeelsbestand, beweert Horvath dat dit de plank misslaat. Hij dringt erop aan dat het onderwijs voorrang moet geven aan fundamentele denkvaardigheden boven de vaardigheid van gereedschap: “Leer iemand hoe hij moet denken en hij of zij kan elk hulpmiddel gebruiken.” Bovendien toont onderzoek consequent aan dat traditionele methoden, zoals handschrijven en het lezen van fysieke teksten, het leren effectiever bevorderen dan digitale alternatieven.
Vooral het handschrift is een complexe motorische vaardigheid die de cognitieve ontwikkeling bevordert op een manier die typen niet mogelijk is. Het dwingt tot een langzamere, meer doelbewuste verwerking, waardoor de focus en het analytische denken worden versterkt.
Het pleidooi voor het verbieden en creëren van verlangen
Horvath pleit voor strengere beperkingen op technologie op scholen en stelt zelfs een verbod voor. Deze aanpak zou, contra-intuïtief, een gezond verlangen naar technologie kunnen creëren in plaats van de afhankelijkheid te bevorderen. Hij trekt een parallel met de ervaringen van zijn eigen generatie met autorijden: de beperking maakte toegang wenselijker. Door een mystiek rond technologie te creëren, kunnen scholen leerlingen trainen om er op volwassen leeftijd verantwoord mee om te gaan.
Praktische weerstand en systemische verandering
Horvath biedt pragmatisch advies voor ouders en opvoeders, inclusief briefsjablonen om actie te mobiliseren tijdens schoolbestuursvergaderingen. Zijn aanpak benadrukt het herclaimen van onderwijs als een “diep menselijke onderneming” in plaats van zich over te geven aan de aantrekkingskracht van digitale oplossingen. Het recente Australische verbod op sociale media voor iedereen onder de 16 jaar toont aan dat dergelijke maatregelen haalbaar zijn en, volgens de eerste rapporten, effectief zijn in het verbeteren van het gedrag van studenten.
Uiteindelijk gaat het debat niet over het volledig weerstaan van technologie, maar over het voorrang geven aan leren boven gemak en ervoor zorgen dat onderwijs geworteld blijft in bewezen cognitieve principes. De haast om scholen zonder zorgvuldige overweging te digitaliseren heeft een situatie gecreëerd waarin we mogelijk een stap terug moeten doen om vooruit te komen.
