Nieuw onderzoek suggereert dat vissen kunnen zien wanneer mensen naar hen kijken – en dat vinden ze niet leuk. Een studie gepubliceerd in Royal Society Open Science levert bewijs dat vissen een vorm van ‘aandachtsattributie’ kunnen bezitten, het vermogen om te herkennen waar een ander individu op gefocust is. Dit betekent dat ze niet alleen aanwezigheid waarnemen, maar ook begrijpen waar de aandacht op gericht is.
Aandachtsattributie begrijpen
Het vermogen om waar te nemen waar een ander wezen aandacht aan besteedt, is goed gedocumenteerd bij primaten, vogels en huisdieren. Het nieuwe onderzoek was bedoeld om te bepalen of vissen hetzelfde vermogen bezitten. Shun Satoh, hoofdauteur van het onderzoek van de Universiteit van Kyoto, legt uit dat de sleutel ligt in het onderscheid maken tussen simpelweg geobserveerd worden en gefocust zijn op.
Het experiment: keizercichliden in het Tanganyikameer
Onderzoekers bestudeerden keizercichliden (Boulengerochromis microlepis ) in het Tanganyikameer, Afrika. Deze soort werd gekozen vanwege zijn relatief neutrale gedrag ten opzichte van mensen, waardoor de kans op verwarrende resultaten als gevolg van angst of agressie wordt verkleind. Duikers gebruikten onderwatercamera’s om vast te leggen hoe oudervissen reageerden als een duiker naar hun eieren of jongen keek, wegkeek of rechtstreeks naar de oudervis zelf keek. Ze testten ook de reactie toen de duiker zich volledig de rug toekeerde.
De resultaten: Agressie neemt toe met directe blik
De bevindingen waren duidelijk: oudercichliden vertoonden agressiever gedrag tegenover duikers wanneer de duiker naar het nageslacht of de oudervis staarde. Dit suggereert dat ze niet alleen reageerden op een menselijke aanwezigheid, maar specifiek op de richting van de aandacht. De vissen werden niet alleen gealarmeerd door iemand in de buurt, maar doordat ze in de gaten werden gehouden.
Wat dit betekent voor viscognitie
Hoewel voorlopig, suggereert het onderzoek dat vissen niet alleen reflexief reageren op visuele signalen. Gabrielle Davidson, een gedragsecoloog aan de Universiteit van East Anglia, die niet betrokken was bij het onderzoek, merkt op dat dieren vaak gevoelig zijn voor oogachtige stimuli, maar dit gaat verder. De vissen lijken te volgen waar de duiker kijkt.
Het vermogen om aandachtsrichting te detecteren zou wijdverspreid kunnen zijn onder vissoorten, maar verder onderzoek is nodig. Het is nog steeds onduidelijk of de vissen reageren op de blik zelf of op andere signalen die daarmee samenhangen.
“Een van de grootste uitdagingen is weten wat er in de geest van andere dieren omgaat”, zegt Davidson. “Dit soort extra omstandigheden en experimenten kunnen ons een stap voorwaarts brengen in het onthullen van het innerlijke begrip van deze dieren.”
De studie markeert een stap in de richting van het begrijpen van de cognitieve complexiteit van vissen, en daagt het idee uit dat alleen dieren van hogere orde over een geavanceerd bewustzijn beschikken. Het roept vragen op over hoe wijdverspreid dit vermogen is in het dierenrijk, en wat het betekent voor het begrijpen van het gedrag en de intelligentie van dieren.
