Astronomen hebben mogelijk het eerste exemplaar van een ‘superkilonova’ ontdekt – een zeldzame, krachtige explosie die het gevolg is van de samensmelting van twee neutronensterren, waaronder mogelijk één die kleiner is dan eerder voor mogelijk werd gehouden. De gebeurtenis, genaamd AT2025ulz en waargenomen op een afstand van 1,3 miljard lichtjaar, verscheen aanvankelijk als een kilonova uit het leerboek, voordat hij ongewoon gedrag vertoonde dat de lijnen vervaagde bij een standaard supernova.
De aard van kilonovae en supernovae
Kilonovae behoren tot de meest gewelddadige gebeurtenissen in de kosmos en ontstaan wanneer twee neutronensterren met elkaar botsen. In tegenstelling tot supernova’s (de typische doodsstrijd van massieve sterren), synthetiseren kilonova’s zware elementen zoals uranium en goud, waardoor ze over het universum worden verspreid. De eerste bevestigde kilonova, GW170817, werd in 2017 samen met zwaartekrachtsgolven waargenomen, wat direct bewijs levert van de samensmelting van neutronensterren. Deze gebeurtenissen worden echter nog steeds slecht begrepen en nieuwe waarnemingen blijven de grenzen van onze kennis verleggen.
Het bijzondere geval van AT2025ulz
Op 18 augustus 2025 ontdekten de Laser Interferometer Gravitational-wave Observatory (LIGO) en Virgo zwaartekrachtsgolven die een botsing van een neutronenster signaleerden. Een team van het Palomar Observatorium identificeerde snel een vervagende rode bron die overeenkwam met de verwachte signatuur van een kilonova. Maar drie dagen later werd het object onverwachts weer helder en verschoof naar blauwe golflengten die kenmerkend zijn voor een supernova – astronomen verwarrend.
De hypothese van sub-zonne-neutronensterren
De belangrijkste anomalie ligt in de zwaartekrachtgolfgegevens, die suggereren dat ten minste één van de botsende neutronensterren mogelijk kleiner is dan de zon ; Neutronensterren hebben doorgaans een massa van 1,2 tot 3x de massa van de zon. Dit roept fundamentele vragen op over hoe zo’n kleine neutronenster zou kunnen ontstaan. Onderzoekers stellen twee scenario’s voor:
- Een snel draaiende ster explodeert als een supernova voordat hij volledig uiteenvalt in twee sub-solaire neutronensterren.
- Een instortende ster vormt een schijf van puin die uiteindelijk samensmelt tot een kleinere neutronenster, vergelijkbaar met planeetvorming.
Het team veronderstelt dat deze ‘verboden’ neutronensterren vervolgens zouden kunnen samensmelten, waardoor een kilonova binnen de uitdijende supernova zou ontstaan, wat de aanvankelijke rode golflengten zou verklaren die werden ingehaald door de blauwe gloed van de supernova.
Waarom dit belangrijk is
Deze potentiële superkilonova is belangrijk omdat hij bestaande modellen van neutronenstervorming en fusiegebeurtenissen uitdaagt. Als dit wordt bevestigd, suggereert dit dat kleinere neutronensterren kunnen bestaan en kunnen botsen, waardoor ons begrip van de manier waarop zware elementen in het universum worden geproduceerd, wordt vergroot. De hoofdauteur van het onderzoek, Mansi Kasliwal, merkt op dat zelfs ‘mislukte’ kandidaten als AT2025ulz waardevol zijn:
“Iedereen probeerde het intens te observeren en te analyseren, maar toen begon het meer op een supernova te lijken, en sommige astronomen verloren hun interesse. Wij niet.”
Voortgezet onderzoek naar deze dubbelzinnige gebeurtenissen is van cruciaal belang, omdat ze de sleutel vormen tot het verfijnen van ons begrip van de meest extreme verschijnselen in de kosmos.
De ontdekking onderstreept de noodzaak van aanhoudende observatie en analyse, zelfs als de eerste gegevens niet doorslaggevend lijken. Het universum geeft zijn geheimen zelden gemakkelijk prijs, en onverwachte anomalieën leiden vaak tot de meest diepgaande doorbraken.
