Bijna twee eeuwen lang hebben zeelieden verhalen gedeeld over enorme potvissen die opzettelijk schepen ramden en tot zinken brachten. Nu hebben dronebeelden bevestigd wat velen vermoedden: deze reuzen gebruiken hun hoofden wel als wapens. Een team van mariene biologen heeft het allereerste gedocumenteerde bewijsmateriaal vastgelegd van potvissen (Physeter macrocephalus ) die elkaar tussen 2020 en 2022 opzettelijk een kopstoot gaven in de oostelijke Atlantische Oceaan.
Historische verslagen en de legende van Moby Dick
De praktijk dateert tenminste uit de 19e eeuw, toen walvisschepen te maken kregen met aanvallen van potvissen. Het meest beruchte incident betrof de Essex in 1820. Eerste stuurman Owen Chase beschreef levendig hoe een stierpotvis het schip tweemaal trof en het met brute kracht tot zinken bracht. Chase merkte op dat de walvis “met tweemaal zijn gewone snelheid neerkwam … met tienvoudige woede en wraak.”
Andere gedocumenteerde zinkingen zijn onder meer de Ann Alexander in 1851 en de Kathleen in 1902. Deze gebeurtenissen inspireerden Herman Melvilles Moby Dick, wat suggereert dat zelfs fictieve verhalen hun oorsprong kunnen vinden in gedrag uit de echte wereld.
Waarom een kopstoot? Het mysterie blijft
Het doel van dit gedrag blijft onduidelijk, hoewel wetenschappers enkele theorieën hebben. Eén mogelijkheid is dat kopstoten een vorm van concurrentie tussen mannelijke walvissen is, hoewel dit meestal onder water gebeurt. Een andere zorg is dat herhaalde botsingen met het hoofd de structuren die walvissen gebruiken voor echolocatie en communicatie kunnen beschadigen.
Het feit dat dit gedrag al lang werd vermoed, maar nooit op betrouwbare wijze werd waargenomen, onderstreept hoe moeilijk het is om grote zeezoogdieren in hun natuurlijke habitat te bestuderen.
Drones en de toekomst van de mariene biologie
De doorbraak kwam dankzij dronetechnologie, waarmee onderzoekers bovengrondse beelden konden maken van interacties dichtbij het oppervlak. Volgens dr. Alec Burslem van de Universiteit van St. Andrews: “Dit unieke perspectief van bovenaf… is slechts een van de manieren waarop dronetechnologie de studie van de biologie van wilde dieren transformeert.”
Het team hoopt dat meer observaties licht zullen werpen op de reden waarom potvissen zich met dit gedrag bezighouden. Ze roepen ook anderen met soortgelijke beelden op om zich te melden.
Deze ontdekking gaat niet alleen over het bevestigen van een maritieme legende; het gaat over het ontsluiten van een dieper begrip van deze krachtige wezens en het gedrag dat zowel de menselijke geschiedenis als de oceaan zelf heeft gevormd.
Het onderzoek was een samenwerkingsverband tussen de Universiteit van St. Andrews, de Universiteit van de Azoren en Asociación Tursiops.
